Iedereen die belangstelling heeft voor ruimtevaart en astronomie zal deze afbeelding ongetwijfeld al eens gezien hebben. Het is de uit goud vervaardigde plaquette die aan boord is van de ruimtesonde Pioneer 10, die in maart 1972 werd gelanceerd. Ook de Pioneer 11, die ruim een jaar later de lucht in ging, draagt deze plaquette aan boord.

Klik op de afbeelding voor een vergroting (720 x 620 px)

Beide ruimtesondes hebben nu allang ons zonnestelsel verlaten en suizen met een snelheid van 40.000 kilometer per uur door het heelal. Die snelheid mag naar menselijke begrippen indrukwekkend zijn, maar ze valt in het niet bij de snelheid van het licht, 300.000 kilometer per seconde. Gemeten naar de afstanden in het heelal zijn de Pioneers in die dertig jaar dan ook nog niet bepaald ver gekomen. De afstand tot de aarde bedraagt nu ongeveer dertien lichturen.

De route van Pioneer 10 voert in de richting van de ster Aldebaran, op 68 lichtjaar van de aarde. Om een dergelijke afstand af te leggen heeft de sonde ongeveer 2 miljoen jaar nodig.

Plaquette

De plaquette is het eerste door de mens gemaakte voorwerp dat buiten ons zonnestelsel is gekomen. De inscripties zijn bedoeld om een indruk te verschaffen over de afzender, mocht de ruimtesonde ooit worden opgevangen door een andere beschaving.

De afbeelding van de man en vrouw is getekend in de juiste verhouding tot het silhouet van de Pioneer achter hen. De inscripties langs de onderzijde geven de positie van onze zon in het heelal weer, en de positie van de Aarde in het zonnestelsel.

Het ontwerp is van de bekende astronoom Carl Sagan. Bepaalde conservatieve kringen in de Verenigde Staten, die bezwaar hadden tegen afbeelding van een naakte man en vrouw, oefenden destijds druk uit op de NASA om de plaquette op dit onderdeel aan te passen.

Overigens is het niet erg waarschijnlijk dat de Pioneer ooit gevonden zal worden. De gemiddelde tijd die de sonde nodig zal hebben om een punt te bereiken dicht in de buurt van een ster, is berekend op meer dan de huidige leeftijd van het heelal, ruim dertien miljard jaar.

'Dicht in de buurt' is daarbij natuurlijk ook nog een relatief begrip. Gerekend is met dertig astronomische eenheden, een afstand overeenkomend met die tussen onze zon en de verst verwijderde gewone planeet Neptunus.

Contact verbroken

Het contact met de sonde is inmiddels verbroken. Het laatste signaal van de Pioneer 10 werd opgevangen op 7 februari 2003. Na dertig jaar is de nucleaire energiebron te zwak om nog een detecteerbaar signaal uit te zenden. De NASA was overigens al in 1997 gestopt met het actief volgen van de sonde. Het contact met de Pioneer 11 was twee jaar daarvoor al verbroken, als gevolg van een verkeerd gerichte antenne.

Flessenpost

De NASA heeft inmiddels wel vaker dergelijke flessenpost de ruimte in gestuurd. Heel bekend zijn de Voyager 1 en 2 uit 1977, die een beeldplaat bij zich dragen met daarop foto's en geluiden van de aarde. Van meer recente datum zijn enkele projecten waarbij mensen hun naam konden inzenden, die dan op een CD of andere datadrager meegaat in een ruimtesonde.

De laatste keer dat dit is gebeurd was op 4 juli 2005, toen de Deep Impact sonde met een flinke (opzettelijke) klap insloeg op de komeet Tempel 1. Aan boord waren de namen van 560.000 mensen die zich hadden aangemeld. De Marsverkenners Spirit en Opportunity, die eind 2003 een veilige landing maakten op de rode planeet en altijd nog actief zijn, hebben zelfs 3.551.645 namen bij zich.

Carl Sagan (1934 - 1996)

Laatste herziening
15 juli 2008